იურიდიული პირის ლიკვიდაცია: როგორ დავხუროთ კომპანია კანონიერად და რისკების გარეშე
კომპანიის დაფუძნება საქართველოში ერთ დღეში შეიძლება. მისი დახურვა კი გაცილებით რთული და ხანგრძლივი პროცესია. ბევრი მეწარმე ფიქრობს, რომ საკმარისია საქმიანობის შეწყვეტა ან „ნულოვანი“ დეკლარაციების წარდგენა, თუმცა ასეთი კომპანია სამართლებრივად კვლავ არსებობს. მასთან ერთად არსებობს მისი საგადასახადო ვალდებულებები, კრედიტორების მოთხოვნები და ხელმძღვანელობის პასუხისმგებლობა. იურიდიული პირის არსებობის კანონიერად დასრულების ერთადერთი გზა ლიკვიდაციაა, რომელსაც დღეს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი (2021 წლის რედაქცია) აწესრიგებს.
1. ლიკვიდაციის საფუძვლები
კანონი რამდენიმე საფუძველს ითვალისწინებს, რომელთა არსებობისას კომპანია უნდა დაიშალოს (მუხლი 78):
- პარტნიორების გადაწყვეტილება — შპს-ში, სააქციო საზოგადოებასა და კოოპერატივში საჭიროა მიცემული ხმების სამი მეოთხედი;
- სასამართლოს გადაწყვეტილება — პარტნიორის სარჩელით, არსებითი საფუძვლის არსებობისას, მაგალითად, როცა სხვა პარტნიორი განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს არსებით ვალდებულებას (მუხლი 79);
- კანონით გათვალისწინებული სხვა გარემოებები — მაგალითად, პარტნიორთა მინიმალური რაოდენობის დარღვევა ან სასამართლოს განაჩენი;
- წესდებით დადგენილი საფუძვლები.
მნიშვნელოვანია: თუ კომპანიის ქონებაზე გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება უკვე დაწყებულია, ლიკვიდაცია აღარ იწყება. ამ შემთხვევაში პროცესი გადახდისუუნარობის კანონმდებლობით გრძელდება.
2. ლიკვიდაციის დაწყება და ლიკვიდატორი
ლიკვიდაცია იწყება იმ მომენტიდან, როცა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მეწარმეთა რეესტრში დაიშლის შესახებ ჩანაწერი დარეგისტრირდება (მუხლი 81). ამის შემდეგაც კომპანია ინარჩუნებს იურიდიული პირის სტატუსს, თუმცა მის სახელწოდებას ემატება მითითება „ლიკვიდაციის პროცესში“. ეს მითითება საქმიან წერილებშიც უნდა გამოიყენოს.
ლიკვიდატორები, როგორც წესი, კომპანიის ხელმძღვანელები არიან, თუ წესდებით ან პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით სხვა პირი არ დაინიშნა (მუხლი 83). ლიკვიდატორის რეგისტრაციის მომენტიდან ხელმძღვანელების უფლებამოსილება წყდება. ლიკვიდატორს ხელმძღვანელის უფლება-მოვალეობები აქვს, კონკურენციის აკრძალვის გარდა. ის ვალდებულია:
- დაასრულოს მიმდინარე საქმეები და, საჭიროების შემთხვევაში, დადოს ახალი გარიგებებიც;
- გაასხვისოს ქონება და დაფაროს კომპანიის ვალდებულებები;
- შეადგინოს ბალანსი ლიკვიდაციის დაწყების თარიღისთვის (მუხლი 84).
3. კრედიტორების გაფრთხილება და საგადასახადო შემოწმება
ლიკვიდატორი ვალდებულია დაუყოვნებლივ გამოაქვეყნოს განცხადება კომპანიის დაშლის შესახებ და კრედიტორებს მოთხოვნების წარდგენისკენ მოუწოდოს (მუხლი 82).
პარალელურად, მარეგისტრირებელი ორგანო ლიკვიდაციის შესახებ შემოსავლების სამსახურს აცნობებს. სამსახური 10 სამუშაო დღეში პასუხობს, აქვს თუ არა კომპანიას საგადასახადო ვალდებულება, და განსაზღვრავს საგადასახადო შემოწმების ვადას. ეს ვადა არ უნდა აღემატებოდეს ლიკვიდაციის დაწყების რეგისტრაციიდან 90 დღეს და მისი გაგრძელება მხოლოდ ერთხელ შეიძლება, მაქსიმუმ ორი თვით. სწორედ ეს ეტაპი ავლენს ხოლმე წლების წინანდელ შეცდომებს: გადაუხდელ გადასახადებს, დაუდეკლარირებელ ოპერაციებს და ჯარიმებს. ამიტომ საბუღალტრო დოკუმენტაცია წინასწარ უნდა მოწესრიგდეს.
4. კრედიტორების დაცვა და ქონების განაწილება
ლიკვიდაციის მთავარი პრინციპი ასეთია: ჯერ კრედიტორები, მერე პარტნიორები. კომპანიის დარჩენილი ქონება პარტნიორებს შეიძლება გადაეცეთ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ყველა ვალდებულება დაიფარება და დაშლის შესახებ განცხადების გამოქვეყნებიდან ხუთი თვე გავა. ვადა სამ თვემდე შეიძლება შემცირდეს სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თუ დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნა ადასტურებს, რომ ყველა ვალდებულება დაფარულია (მუხლი 86). გარდა ამისა:
- თუ ცნობილი კრედიტორი მოთხოვნას არ წარადგენს, მისი თანხა სასამართლოს ან ნოტარიუსის დეპოზიტზე უნდა განთავსდეს;
- სადავო ან ვადამოუსვლელი მოთხოვნის შემთხვევაში კრედიტორს შესაბამისი უზრუნველყოფა უნდა შესთავაზონ.
დარჩენილი ქონება პარტნიორებს წილების პროპორციულად ნაწილდება. თუ რომელიმე პარტნიორს შენატანი სრულად არ აქვს შეტანილი, ჯერ სხვების შენატანები ბრუნდება (მუხლი 85).
5. თუ ქონება ვალების დასაფარად არ კმარა
ეს ლიკვიდაციის ყველაზე სახიფათო ეტაპია. თუ აღმოჩნდა, რომ კომპანია გადახდისუუნაროა, ლიკვიდატორი, ისევე როგორც ხელმძღვანელი, ვალდებულია გადახდისუუნარობის დადგომიდან სამი კვირის ვადაში, ბრალეული დაყოვნების გარეშე, შეიტანოს გადახდისუუნარობის განცხადება (მუხლები 51 და 84). ამ ვალდებულების დარღვევამ შეიძლება ლიკვიდატორის პირადი ქონებრივი პასუხისმგებლობა გამოიწვიოს.
6. დასრულება და რეგისტრაციის გაუქმება
ქონების განაწილების შემდეგ ლიკვიდატორი რეესტრს კომპანიის რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნით მიმართავს. სწორედ ამ მომენტიდან წყვეტს კომპანია არსებობას (მუხლი 88). კანონი ლიკვიდაციის დასრულების ვადებსაც ადგენს და მათ საგადასახადო შემოწმების ვადას უკავშირებს. კომპანიის დოკუმენტები ექვსი წლის განმავლობაში უნდა შეინახოს (მუხლი 89). თუ რეგისტრაციის გაუქმების შემდეგ გამოვლინდა გაუნაწილებელი ქონება ან დამატებითი ღონისძიებების საჭიროება, დაინტერესებული პირის განცხადებით სასამართლო ახალ ლიკვიდატორს ნიშნავს (მუხლი 90).
ხშირი შეცდომები
- „მიტოვებული“ კომპანია. საქმიანობის შეწყვეტა ლიკვიდაციის გარეშე საგადასახადო ვალდებულებებსა და ჯარიმებს არ აჩერებს.
- ქონების ნაადრევი განაწილება. პარტნიორებისთვის ქონების გადაცემა კრედიტორების დაკმაყოფილებამდე ან კანონით დადგენილ ვადამდე პასუხისმგებლობის რისკს ქმნის.
- მოუწესრიგებელი ბუღალტერია. ის საგადასახადო შემოწმებას ართულებს და ახანგრძლივებს.
- გადახდისუუნარობის დაგვიანებით აღიარება. ეს ლიკვიდატორისა და ხელმძღვანელის პირადი პასუხისმგებლობის საფრთხეს ქმნის.
სამართლებრივი საფუძვლები
- „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 78-ე მუხლი: დაშლის საფუძვლები;
- 79-ე მუხლი: დაშლა სასამართლოს გადაწყვეტილებით;
- 81-ე მუხლი: ლიკვიდაციის დაწყება;
- 82-ე მუხლი: კრედიტორების გაფრთხილება და საგადასახადო შემოწმება;
- 83-ე და 84-ე მუხლები: ლიკვიდატორი, მისი უფლება-მოვალეობები;
- 85-ე მუხლი: ქონების განაწილება;
- 86-ე მუხლი: კრედიტორების დაცვა;
- 88-ე–90-ე მუხლები: რეგისტრაციის გაუქმება, დოკუმენტების შენახვა, დამატებითი ლიკვიდაცია;
- 51-ე მუხლი: გადახდისუუნარობის განცხადების შეტანის ვალდებულება.
დასკვნა
ლიკვიდაცია ფორმალობა არ არის. ეს არის პროცედურა, რომელიც კომპანიის ისტორიას სამართლებრივად ხურავს და პარტნიორებს, ხელმძღვანელებსა და ლიკვიდატორს მომავალი პრეტენზიებისგან იცავს. სწორად დაგეგმილი ლიკვიდაცია, რომელიც წინასწარ მოწესრიგებულ ბუღალტერიას, კრედიტორებთან ანგარიშსწორებასა და ვადების დაცვას მოიცავს, დროსაც ზოგავს და ფულსაც.
ფხალაძე და პარტნიორები სრულად უძღვება კომპანიის ლიკვიდაციის პროცესს: დაშლის გადაწყვეტილების მომზადებიდან და ლიკვიდატორის რეგისტრაციიდან რეგისტრაციის გაუქმებამდე. დაგვიკავშირდით: +995 597 117 795 | www.pkhaladze-law.ge
