საქონლის გადაცემა, რომელიც საკუთრების გადაცემას არ ნიშნავს
ავტორი: ნიკოლოზ ფხალაძე, ადვოკატი
ბიზნესში ხშირია სიტუაცია, როდესაც მწარმოებელს ან მომწოდებელს სურს, თავისი პროდუქცია მაღაზიის ან დისტრიბუტორის მეშვეობით გაყიდოს, მაგრამ არ სურს, საქონელი წინასწარ, გაყიდვამდე მიჰყიდოს მას. სწორედ ამ საჭიროებას პასუხობს კონსიგნაცია.
კონსიგნაციის ცნება
კონსიგნაცია არის სავაჭრო ურთიერთობის ფორმა, რომლის დროსაც ერთი მხარე — კონსიგნანტი (საქონლის მესაკუთრე) — გადასცემს საქონელს მეორე მხარეს, კონსიგნატორს, რათა ამ უკანასკნელმა იგი გაყიდოს. კონსიგნატორი საქონელს ყიდის თავისი სახელით, თუმცა კონსიგნანტის ხარჯზე და მის ინტერესებში.
ამ ურთიერთობის ცენტრალური იდეა ისაა, რომ საქონლის გადაცემა არ ნიშნავს მისი საკუთრების გადაცემას. საქონელი რჩება კონსიგნანტის საკუთრებაში მანამ, სანამ კონსიგნატორი მას მესამე პირზე არ გაყიდის.
მარტივი მაგალითი: მწარმოებელი მაღაზიას აძლევს პროდუქციას „რეალიზაციაზე“. მაღაზია იხდის მხოლოდ იმ საქონელში, რომელსაც ფაქტობრივად გაყიდის, ხოლო გაუყიდავ ნაწილს უკან აბრუნებს. მაღაზია არ ყიდულობს საქონელს — ის მხოლოდ ყიდის მას მესაკუთრის ინტერესებში და იღებს საკომისიოს.
კონსიგნაციის ძირითადი მახასიათებლები
- საკუთრება გაყიდვამდე რჩება კონსიგნანტთან. ეს მნიშვნელოვანი დაცვის მექანიზმია — კონსიგნატორის გადახდისუუნარობის ან გაკოტრების შემთხვევაში საქონელი არ ხვდება მის სამოვალდებულო მასაში.
- ანგარიშსწორება მხოლოდ რეალიზებულ საქონელზე. კონსიგნატორი ანგარიშს უწევს მხოლოდ ფაქტობრივად გაყიდულ საქონელს და იღებს შეთანხმებულ გასამრჯელოს (საკომისიოს).
- გაუყიდავი საქონლის დაბრუნება. რეალიზაციის ვადის ამოწურვის შემდეგ გაუყიდავი საქონელი, როგორც წესი, უბრუნდება კონსიგნანტს.
- რისკის განაწილება. გაუყიდავი ან რეალიზებადობის რისკი ძირითადად კონსიგნანტს ეკისრება, თუ ხელშეკრულებით სხვაგვარად არ არის შეთანხმებული.
კონსიგნაცია ქართულ სამართალში
მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში კონსიგნაცია ცალკე, დასახელებული სახელშეკრულებო ტიპი არ არის. პრაქტიკაში იგი ეფუძნება საკომისიო ხელშეკრულების ნორმებს (სამოქალაქო კოდექსის 709-ე და მომდევნო მუხლები), ასევე დავალებისა და სხვა ნორმებს — ხელშეკრულების კონკრეტული შინაარსის შესაბამისად.
ეს ნიშნავს, რომ კონსიგნაციის ურთიერთობის სამართლებრივი შედეგები დიდწილად დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორ არის ჩამოყალიბებული ხელშეკრულების პირობები.
რა უნდა გაიწეროს ხელშეკრულებაში
ვინაიდან კონსიგნაცია არ არის ცალკე მოწესრიგებული, რისკების თავიდან აცილების საუკეთესო გზა მკაფიო ხელშეკრულებაა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი საკითხები:
- საკუთრების მომენტი — ვის ეკუთვნის საქონელი გაყიდვამდე და როდის გადადის საკუთრება;
- ანგარიშსწორების წესი და ვადები, საკომისიოს ოდენობა;
- გაუყიდავი საქონლის დაბრუნების პირობები და ვადა;
- დაზიანების, დაკარგვის ან განადგურების რისკის განაწილება;
- კონსიგნატორის ანგარიშგების ვალდებულება (რეპორტინგი);
- ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები.
პრაქტიკული რჩევა: ხშირად დავა იქმნება სწორედ მაშინ, როცა მხარეები საკუთრების მომენტსა და გაუყიდავი საქონლის ბედს წინასწარ არ აზუსტებენ. სანამ საქონელს „რეალიზაციაზე“ გადასცემთ ან მიიღებთ, დარწმუნდით, რომ ეს საკითხები წერილობით არის დაფიქსირებული.
წინამდებარე სტატია მომზადებულია საინფორმაციო და საგანმანათლებლო მიზნით და არ წარმოადგენს კონკრეტული საქმის სამართლებრივ რჩევას. თქვენი სიტუაციის შესაფასებლად მიმართეთ ადვოკატს.
ნიკოლოზ ფხალაძე | საადვოკატო ბიურო „ფხალაძე და პარტნიორები“
☎ +995 597 117 795 · 🌐 www.pkhaladze-law.ge · ✉ nikushapkhaladzelawyer@gmail.com
