704-ე მუხლის სათაური ზოგადად ჟღერს და სწორედ ამიტომ იკითხება ხშირად არასწორად. ეს არ არის რეგრესის ზოგადი ნორმა ყველა იმ პირისთვის, ვინც სხვის ნაცვლად ზიანი აანაზღაურა. ის მოთავსებულია გადაზიდვის თავში და აწესრიგებს ერთ კონკრეტულ ვითარებას — გადამზიდველთა შორის ურთიერთგანაწილებას.
ვის ეხება ნორმა
მუხლი იწყება პირობით: თუ ამ თავის მიხედვით გადამზიდველმა უკვე აანაზღაურა ზიანი, მას უჩნდება უკუმოთხოვნის უფლება. აქედან გამომდინარეობს ორი წინაპირობა:
- რეგრესის მოთხოვნის სუბიექტი არის გადამზიდველი — და არა ნებისმიერი პირი, ვინც სხვის ნაცვლად გადაიხადა;
- ანაზღაურება უკვე ფაქტობრივად განხორციელებული უნდა იყოს — რეგრესის მოთხოვნა გადახდამდე არ წარმოიშობა.
განაწილების ლოგიკა
როდესაც ერთ გადაზიდვაში რამდენიმე გადამზიდველი მონაწილეობს, ზიანის ტვირთი სამი წესით ნაწილდება:
- თუ დადგენილია, რომელი გადამზიდველის მოქმედებამ გამოიწვია ზიანი — ტვირთი მთლიანად მას ეკისრება;
- თუ პასუხისმგებელია რამდენიმე — თითოეული მონაწილეობს საზღაურში თავისი წილის პროპორციულად;
- თუ პასუხისმგებლობის დადგენა შეუძლებელია — ტვირთი ნაწილდება ისევ საზღაურში წილის პროპორციულად.
ანუ კრიტერიუმი არის არა გადაზიდული მანძილი ან ტვირთის ღირებულება, არამედ ის, თუ რა წილი ერგო თითოეულ გადამზიდველს გადაზიდვის საზღაურიდან.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი
ერთ ტვირთს იშვიათად მიჰყავს ერთი კომპანია: ჯაჭვში მონაწილეობს ექსპედიტორი, ძირითადი გადამზიდველი და ქვეგადამზიდველები. დაზარალებული კლიენტი, როგორც წესი, ერთ მათგანს უჩივის — იმას, ვისთანაც ხელშეკრულება აქვს. სწორედ მაშინ იწყება მეორე, შიდა დავა: ვინ და რა წილით აანაზღაურებს ამ თანხას.
704-ე მუხლი სწორედ ამ მეორე დავას აწესრიგებს.
| რა უნდა გააკეთოთ წინასწარ: რეგრესის მოთხოვნა იმდენად ძლიერია, რამდენადაც დოკუმენტურად დაფიქსირებულია, სად და ვის ხელში დაზიანდა ტვირთი. ამიტომ გადამწყვეტია მიღება-ჩაბარების აქტები თითოეულ მონაკვეთზე, დათქმები ზედნადებში და ტვირთის მდგომარეობის ფიქსაცია გადაცემის ყოველ ეტაპზე. ამ დოკუმენტების გარეშე საქმე მესამე წესზე — პროპორციულ განაწილებაზე — გადადის, რაც ნიშნავს, რომ ნაწილს გადაიხდის ისიც, ვისაც ბრალი არ მიუძღვის. |
საერთაშორისო გადაზიდვა
თუ გადაზიდვა საერთაშორისოა, პარალელურად უნდა შემოწმდეს CMR-ის კონვენცია — საავტომობილო ტვირთის საერთაშორისო გადაზიდვის ხელშეკრულების შესახებ. მისი ნორმები რეგრესის იმავე ლოგიკას იყენებს, ხოლო რატიფიცირებულ საერთაშორისო ხელშეკრულებას შიდა ნორმასთან მიმართებით უპირატესი ძალა აქვს.
რა არ არის 704-ე მუხლი
თუ თქვენ არ ხართ გადამზიდველი, მაგრამ სხვის ნაცვლად აანაზღაურეთ ზიანი, თქვენი მოთხოვნა სხვა საფუძველს ეყრდნობა: სოლიდარულ მოვალეთა შორის რეგრესს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან სადაზღვევო სუბროგაციას — იმის მიხედვით, რა ურთიერთობაში იყავით. ამ შემთხვევებში 704-ე მუხლზე მითითება მოთხოვნას ვერ დააფუძნებს.
ნიკოლოზ ფხალაძე
ადვოკატი · დამფუძნებელი, მმართველი პარტნიორი | ალ. ყაზბეგის გამზ. 24გ, AXIS, მე-10 სართული, თბილისი | +995 597 117 795 | www.pkhaladze-law.ge
